Historia rasy sfinks kanadyjski
- Baza wiedzy, Bez kategorii
- historia sfinksów, hodowla sfinksów, kiedy powstały sfinksy, kot sfinks kanadyjski, pochodzenie sfinksów, rasa kotów bezwłosych, rasa sfinks, rasy kotów bez sierści, rozwój rasy sfinks, sfinks bez sierści, sfinks historia rasy, sfinks kanadyjski, sfinksy w Polsce, skąd pochodzi sfinks
- 19 maja 2025
Pierwszy sfinks – bezwłosy kocurek imieniem Prune urodził się w 1966 w Toronto, Kanadzie, w miocie domowej kotki krótkowłosej Elizabeth. Był to efekt spontanicznej mutacji genetycznej – recesywnego genu hamującego naturalny rozwój okrywy włosowej. Nie była to pierwsza bezwłosa mutacja, pod koniec XIX wieku hodowano przez krótki czas rasę zwaną „meksykańskim kotem bezwłosym”.
Kocur Prune został skrzyżowany z matką (backcrossing) co zaowocowało kolejnym bezwłosym kocięciem. To kocię wraz z innymi odnalezionymi później, dało podstawę do stworzenia nowej rasy bezwłosych kotów.
Po zakupie tych kotów w 1966 r. początkowo nazywanych „Moonstones” i „Canadian Hairless”, pan Ridyadh Bawa, absolwent nauk ścisłych na Uniwersytecie w Toronto wraz ze swoją matką Yani, długoletnim hodowcą kotów syjamskim oraz państwem Kees i Ritą Tenhove opracowali rasę kotów, która została później przemianowana na „Sfinks”. Bawa i Tenhove byli pierwszymi hodowcami zdolnymi do określenia autosomalnej recesywnej natury genu Sphynx w celu uzyskania bezwłosości, a także skutecznego przekształcenia tej wiedzy w udany program hodowlany z kociętami, które były zdolne do rozmnażania. Tenhovie początkowo zdołali uzyskać tymczasowy status ras nadany przez Stowarzyszenie Miłośników Kotów (CFA), ale ostatecznie został on unieważniony w 1971 r., kiedy to Rada CFA stwierdziła, że rasa nie ma zarówno jednolitego standardu, jak i odpowiednio szerokiej puli genów.
Obecna rasa sfinksów w Ameryce północnej i Europie pochodzi od nagich kociąt naturalnie poczętych przez rodziców krótkowłosych (DSH – domestic short hair) urodzonych w kilku miotach w połowie lat 70-tych na farmie Milt i Ethelyn Pearson w Stanach Zjednoczonych, mieście Wadena w stanie Minnesota.
Dwie bezwłose kotki urodzone przez krótkowłosą kotkę Jezabelle: Dermis i Epidermis, urodzone w 1975 i 1976 roku miały istotny wkład w stworzenie tej rasy. Obie zostały sprzedane hodowcy Kim Mueske z Oregonu, który użył ich do tworzenia rasy. Georgiana Gattenby z Brainerd w Minnesocie także pracowała z kociętami po Pearson krzyżując je z Cornish Rexem. Późniejsze bezwłose kocięta zostały odnalezione w Teksasie, Arkansas i Minnesocie.
Niemal w tym samym czasie (1978) hodowczyni kotów syjamskich Shirley Smith z Ontario w Kanadzie zidentyfikowała trzy bezwłosy kocięta pochodzące z trzech różnych miotów czarno-białej kotki DSH za każdym razem z innym kocurem. Pierwszy z tych kotów Bambi – czarno-biały samiec urodzony w 1978 r., został wykastrowany i ostatecznie zamieszkał z Lindą Birks (hodowla Aztec, Waterloo, Ontario), gdzie zmarł w 1997 r. w wieku 19 lat. Dwoje kolejnych kociąt, kotki Punkie i Paloma urodzone w 1979 i 1980 zostały wysłane do dr Hugo Hernandeza w Holandii by zostały skrzyżowane z ostatnim żyjącym męskim potomkiem Prune. Jedna z kotek poczęła, ale straciła miot. Do tego czasu jeden z pozostałych kocurów został wykastrowany, nigdy nie był zainteresowany kryciem z żadną z kotek. Program hodowlany tych pionierów wygasł po tym czasie końcowymi kotami w liniach Bawa: Mewsi-Kal Johnny, Mewsi-Kal Starsky (Hugo Hernandez, Holandia) i Prune’s Epidermis (David Mare, Kalifornia), nie byli w stanie stworzyć zrównoważonych linii przed zmianą we wczesnych latach 80-tych. W rezultacie żaden współczesny kot sfinks nie może być identyfikowany z Prune. Bez męskich Sfinksów, Dr Hernandez skrzyżował kotki z białym Devon Rexem o krótkiej sierści o imieniu Curare van Jetrophin. Ta krzyżówka była źle widziana, ponieważ powodowała problemy zdrowotne. Pierwsi hodowcy mieli raczej niejasne poglądy na temat genetyki sfinksów i napotkali szereg problemów. Pula genetyczna była bardzo ograniczona i wiele kociąt umierało. Pojawił się również problem z kotkami, które cierpiały na drgawki.
Potomkowie tych kotów, wraz z potomkami kotów z Minnesoty i Oregonu, stały się podstawą dzisiejszej rasy Sfinks. Współczesne sfinksy mają więc swoje korzenie w drugiej linii kotów z Kanady oraz Minnesoty.
Ścisła współpraca hodowców ze Stanów Zjednoczonych, Kanady i Holandii szybko poszerzyła początkowo niewielki materiał hodowlany. Rasa początkowo nazywana była Nagi kot kanadyjski, z czasem sfinks – synonim sfinks kanadyjski (sphynx-sphynx canadian SPH).
Ponieważ FIFe uznała amerykański typ sfinksa za standard rasy, hodowcy z Europy coraz częściej zaczęli sprowadzać materiał genetyczny z Ameryki, aby jak najbardziej pokrojowo zbliżyć potomstwo do standardu FIFe. Przez wiele lat felinolodzy europejscy i amerykańscy prowadzili selektywną hodowlę kotów bezwłosych i w ten sposób powstała rasa jaką znamy teraz. Pierwszy sfinks został zaakceptowany do rejestracji rasy przez amerykańskie The Cat Fanciers Association (CFA) w lutym 1998 r. W konkursach w klasie mistrzowskiej The Cat Fanciers Association (CFA) pojawił się w lutym 2002 roku.
Obecnie Sfinks kanadyjski jest rasą z szeroką pulą genetyczną. Outcrossing jest nadal dozwolony przy użyciu wytycznych określonych w „standardach” każdego stowarzyszenia na całym świecie.
Sfinksy w Polsce
Pierwszy sfinks kanadyjski został zarejestrowany w Polsce w 2002 roku. Kot ur. 20.02.2002 miał na imię Zineddin Zidane Jumandin. Należał do hodowczyni Anny Surowieckiej, prezesa SKR WCF. W 2006 uzyskał tytuł EC.
Pierwszy sfinks urodził się w Polsce w ICFowskiej hodowli Arvon na początku 2004 roku, miał na imię Amenophis i był synem importowanej z Rosji kotki Ilona Jumandgi. W 2005 roku hodowczyni sprowadziła z renomowanej Belgijskiej hodowli New Taj-Mahal rudego kocurka o imieniu Kipling. Który był pierwszym Sfinksem importowanym z zachodu i przez długi czas jedynym w Polsce o rudym umaszczeniu. Kipling odszedł w grudniu 2005 roku na raka trzustki. Następnym importem była szylkretowa koteczka Buena Vista van de Leyendecker z Holandii. Przełom roku 2006/2007 obfitował w kolejne w importy: kotka tortie & white bi-colour Magic Magnolia przywieziona z rosyjskiej hodowli Merloni i kocurek z hodowli New Taj-Mahal o imienu Balthasar.
Liczebność rasy:
Sfinksy nie są liczne w Polsce w porównaniu do liczebności Main Coonów lub kotów brytyjskich, ale nie oznacza to, że pula genetyczna jest zbyt mała. Zagrożenia związane z małą liczebnością to oczywiście wzrost % inbredu w rasie, a więc ryzyko przekazywania lub wzmocnienia wad genetycznych. Dzięki bliskości hodowców rosyjskich, ukraińskich, litewskich i białoruskich, w których to krajach sfinksy są bardzo popularne, napływ świeżej krwi jest znaczny i wiele kotów hodowlanych jest sprowadzanych do Polski z tamtych rejonów. Trudniej wygląda sprawa ze sprowadzeniem sfinksów do hodowli z innych kontynentów. Niestety nie udało mi się ustalić ile wynosi poziom inbredu u sfinksów w Polsce. Zbierając materiały byłam zaskoczona jak niewiele informacji były mi w stanie podać kluby. Już podział na płci liczby kotów zarejestrowanych w danej organizacji okazał się zbyt trudnych pytaniem.
W Felis Polonia w 2016 było zarejestrowanych 583 sfinksów. Oznacza to, że rasa nie jest liczna, chociaż co roku powiększa się grono wielbicieli i posiadaczy sfinksów.
Inne łyse rasy
Peterbald i sfinks doński są również zaliczane do łysych kotów. Obie te rasy są młodsze od sięgającego swoimi korzeniami do 1966 sfinksa kanadyjskiego. O ile do powstania rasy Peterbald przyczynił się sfinks doński, to ani sfinks doński, ani Peterbald nie miały swojego wkładu w rozwój rasy sfinks kanadyjski.
Sfinksy dońskie (Don Sphynx) jako rasa narodziły się w Rostowie nad Donem i nie są spokrewnione ze sfinksami kanadyjskimi. W 1987 roku Elena Kowalewa znalazła czteromiesięczną kotkę o puszystym szylkretowym futerku. Zabrała ją do domu i nazwała Warwarą. Po czterech miesiącach Warwarze w szybkim tempie poczęła wypadać sierść. Nie pomogło leczenie weterynaryjne, Warwara wyłysiała niemal doszczętnie. Początkowo nikt nie był zainteresowany tak niezwykłym stworzeniem, a próby pokazania Warwary na kocich wystawach kończyły się drwinami sędziów i innych ludzi. Kiedy jednak na świat przyszły dzieci Warwary, które również traciły sierść, zdano sobie sprawę z tego, że to nie chore zwierzę. Przyjaciółka Eleny, Irina Niemykina, postanowiła spróbować wyhodować nową rasę i udało się. Dońskie sfinksy są muskularne, eleganckie i poruszają się z gracją. Mają ogromne, wysoko osadzone uszy, duże oczy o kształcie migdałów, urocze, układające się w wachlarz zmarszczki na głowie i błony między palcami niczym u kaczki oraz wibrysy, których nie mają sfinksy kanadyjskie. Ich gładka, naga skóra jest delikatna, miękka i gorąca w dotyku. Sfinksy dońskie rodzą się pokryte delikatnym puchem, który tracą w ciągu pierwszego roku. Charakterystyczną i wyjątkową cechą dońskich sfinksów jest również to, że kocięta otwierają oczy już po 1-3 dobach.
Rasa Peterbald (sfinks petersburski) powstała w Sankt Petersburgu w 1994 roku w wyniku eksperymentalnego krycia orientalnej kotki imieniu Radma von Jagerhov (światowej Championki krótkowłosej) z bezwłosym sfinksem dońskim o imieniu Afinogen Mith. Pierwsze dwa mioty stanowiły 4 kocięta: Mandarin, Muscat, Nezhenka i Nokturn z Murino i to właśnie od tych czterech kotów wywodzą się linie wszystkich Peterbaldów.
W chwili obecnej rasa rozwija się w kierunku nowoczesnego typu orientalnego i syjamskiego, dla której charakterystycznymi cechami stały się np. wydłużony pyszczek, głowa w kształcie klina z dużymi i jednocześnie szerokimi u podstawy uszami. Koty te mają smukłe i delikatne ciało na długich i szczupłych, ale mocnych kończynach, zakończonych filigranowymi łapkami o długich palcach.
Powyższy tekst został napisany przeze mnie. Zabraniam kopiowania bez mojej zgody oraz bez powołania się na źródło.
Bibliografia:
