Kolory sfinksów i ich kody EMS

W rodowodzie można spotkać zapis SPH n 03 32. Choć wygląda jak zagadkowy szyfr, opisuje konkretną odmianę umaszczenia: sfinksa seal mink z białymi znaczeniami typu bikolor. Każdy element ma swoje znaczenie, a po poznaniu kilku zasad odczytywanie takich oznaczeń staje się zaskakująco proste.

System EMS pozwala zapisać rozpoznane umaszczenie kota w zwięzły, uporządkowany sposób. W artykule znajdziesz kody stosowane u sfinksów, ich polskie i angielskie odpowiedniki oraz przykłady pełnych oznaczeń. W tym artykule wyjaśniam, jak odczytywać kody EMS. Dziedziczenie kolorów omawiam w osobnym artykule.

1. Skąd się wziął system EMS?

EMS to Easy Mind System, opracowany w latach 80. XX wieku przez Evę Minde z Norwegii i przyjęty przez FIFe w 1990 roku. FIFe przypomina też żartobliwe rozwinięcie skrótu: Eva Minde’s System. To nie genetyczny zapis DNA, lecz system klasyfikacyjny używany przy rejestracji kotów, w rodowodach i dokumentacji wystawowej. Przyjęły go także inne organizacje felinologiczne, ale nie cały świat stosuje identyczne zasady.

3. Jak przeczytać EMS?

Oznaczenia oddziela się spacjami. Najpierw podajemy trzyliterowy kod rasy, następnie literę lub litery koloru, dalej odpowiednie kody liczbowe. Liczbowe elementy EMS umieszcza się w porządku rosnącym. Nie każdy kot potrzebuje wszystkich typów kodów: jeżeli nie ma bieli, nie dopisuje się kodu bieli; jeśli nie jest pręgowany, nie otrzymuje kodu 21.

4. Podstawowe kody kolorów sfinksów

Litera jest punktem wyjścia do nazwy umaszczenia. U sfinksów bez typowej okrywy włosowej barwę oceniamy głównie na skórze i ewentualnym delikatnym meszku; brak futra może utrudnić rozpoznanie odcienia. Brak typowej sierści nie zmienia sposobu oznaczania koloru w EMS.

Czym właściwie jest seal?

Seal znaczy dosłownie „foczy”. W praktyce felinologicznej jest to określenie bardzo ciemnego, czarnobrązowego wybarwienia, które może wyglądać niemal czarno. W EMS nadal używa się litery n, ale przy pointach zamiast nazwy black point zwyczajowo mówimy seal point, seal mink lub seal sepia. Nie oznacza to dodatkowego kodu ani nowego koloru podstawowego.

5. Biel: van, arlekin, bikolor i kod 09

U sfinksów dopuszczalna jest różna ilość bieli. EMS rozróżnia kilka sposobów jej rozmieszczenia, dlatego warto wiedzieć, czym różnią się van, arlekin, bikolor i kod 09.

Warto pamiętać, że biały kot SPH w i kot z białymi łatami to dwa różne zapisy. Litera w należy do tabeli podstawowych kolorów; kody 01–09 opisują ilość bieli towarzyszącej innemu kolorowi.

6. Pręgowanie: dlaczego u sfinksów tylko kod 21?

W wielu rasach osobne kody opisują klasyczne, tygrysie, cętkowane czy ticked pręgowanie. U sfinksów FIFe stosuje wyłącznie 21, niezależnie od tego, jaki typ rysunku sugeruje wygląd skóry. Dlatego zapisujemy SPH n 21, nie SPH n 22, 23, 24 ani 25. To uproszczenie EMS właściwe rasie, a nie twierdzenie, że sfinksy biologicznie nie mogą różnić się wzorem pręgowania.

7. Sepia, mink i colourpoint: trzy odmiany umaszczenia

To jedne z najciekawszych odmian u sfinksów, ponieważ nawet bardzo ciemny kot może należeć do jednego z wariantów point. W EMS podajemy kod rodzaju point oprócz litery koloru podstawowego.

Grafika ma charakter poglądowy i porównuje trzy odmiany point przy tym samym kolorze podstawowym, seal. Najciemniejsza jest sepia, jaśniejszy jest mink, a najjaśniejszy colourpoint, który ma też największy kontrast między tułowiem a pointami.

Sepia często zachowuje stosunkowo silne wybarwienie tułowia i mniejszy kontrast z kończynami. Mink ma zwykle kontrast pośredni, a colourpoint wyraźniejsze ciemniejsze końcówki przy jaśniejszym tułowiu. U sfinksów wygląd skóry może się zmieniać wraz z wiekiem i temperaturą, dlatego nie każdą odmianę da się łatwo rozpoznać u młodego kota.

Dlaczego kocięta colourpoint rodzą się tak jasne?

Kocięta colourpoint (33) przychodzą na świat niemal białe, często o bardzo jasnej, kremowej skórze. W łonie matki temperatura jest wyrównana, dlatego pigment nie tworzy jeszcze charakterystycznie ciemniejszych obszarów. Pierwsze oznaki wybarwienia nosa, uszu, łap i ogona mogą pojawiać się już w pierwszych dniach lub w ciągu pierwszych dwóch tygodni. W wieku około 4–6 tygodni różnice są zwykle wyraźniejsze, a ostateczny odcień rozwija się przez kolejne miesiące, niekiedy także po pierwszym roku życia. Tempo zależy między innymi od koloru podstawowego i temperatury otoczenia.

To ma praktyczne znaczenie dla hodowcy. O rodowód występuje się, gdy kocię nadal rośnie i się wybarwia, więc ustalenie właściwego kodu EMS bywa trudne. Zwłaszcza jasne odmiany, takie jak red point i cream point, mogą sprawiać dodatkowe kłopoty. Umaszczenia sepia (31) i mink (32) również mogą zmieniać intensywność z wiekiem, ale nie należy zakładać, że wszystkie trzy odmiany rodzą się jednakowo jasne.

8. Kolory oczu i kompletny słownik kodów EMS

Kolor oczu ma w EMS własne oznaczenie, ale nie przy każdym umaszczeniu sfinksa trzeba dopisania go do kodu umaszczenia. Najpierw poznajmy znaczenie poszczególnych kodów.

Co oznacza heterochromia?

Heterochromia oznacza różnobarwność oczu. Kod 63 opisuje sytuację, w której jedno oko jest niebieskie, a drugie ma barwę dopuszczoną dla danej rasy. Jeżeli dwa kolory występują w jednej tęczówce, mówimy o heterochromii sektorowej. Nie należy jej automatycznie oznaczać kodem 63. Sama heterochromia nie potwierdza obecności DBE.

Dlaczego sepia, mink i colourpoint mają zwykle różne kolory oczu?

Warianty pigmentacji odpowiadające za te odmiany wpływają również na tęczówkę. Sfinksy sepia (31) często mają oczy w odcieniach żółci lub zieleni, mink (32) zwykle akwamarynowe, czyli niebieskozielone, a colourpoint (33) niebieskie. Są to typowe barwy, ale wygląd pojedynczego kota może się różnić. U sfinksów sepia złote oczy nie są bezwzględnym wymogiem.

Skoro mink ma oczy akwamarynowe, dlaczego nie dopisuje się automatycznie kodu 66?

Kod 32 oznacza odmianę mink, a kod 66 opisuje akwamarynową barwę oczu w słowniku EMS. Nie każdy element słownika musi jednak znaleźć się w rodowodzie. W systemie FIFe o tym, czy dodaje się kod koloru oczu, decydują zasady dotyczące konkretnej odmiany. Tak samo nie dopisuje się automatycznie kodu 65 do sepia (31) ani 67 do colourpoint (33).

Dlaczego istnieją kody 61 i 67, skoro oba dotyczą niebieskich oczu?

Kod 61 oznacza głęboki niebieski (deep blue), natomiast 67 intensywnie niebieski typowy dla odmiany syjamskiej (intense deep blue). Nie chodzi jedynie o ocenę, który niebieski odcień jest ciemniejszy. Przy wyborze kodu istotne są również zasady rejestracji konkretnej odmiany.

Czy niebieskie oczy zawsze oznaczają colourpoint lub DBE?

Nie. Mogą występować również u kotów białych i kotów z białymi znaczeniami. Z kolei niebieskie oczy nie przesądzają o obecności konkretnego wariantu DBE. EMS opisuje wygląd kota na potrzeby rejestracji, a nie wynik badania DNA.

Kiedy kod koloru oczu wpisuje się do rodowodu?

W FIFe zasady wpisywania kodu koloru oczu zależą od umaszczenia kota. W 2026 roku kod ten jest wymagany u białych sfinksów oraz kotów o umaszczeniu van (01) i arlekin (02), zgodnie z zakresami przewidzianymi w tabeli SPH. Przy bikolorach (03) i kotach z inną ilością bieli (09) nie przewidziano wówczas dopisywania tego kodu. Zasady dotyczące rejestrowania oczu niebieskich i różnobarwnych przy tych umaszczeniach zmieniają się od 1 stycznia 2027 roku.

Co zmienia się od 1 stycznia 2027 roku i dlaczego ma to znaczenie?

Zmiana uchwalona przez FIFe na 2027 rok dotyczy zapisywania niebieskich oczu (61) i heterochromii (63), również przy umaszczeniach z bielą oznaczanych kodami 03 i 09. Dotychczasowe zasady FIFe nie przewidywały takiego zapisu dla tych oznaczeń. W WCF można było natomiast zapisywać rzeczywisty kolor oczu także przy 03 i 09. Przykładowo czarny sfinks bikolor o oczach różnobarwnych mógł mieć kod SPH n 03 63. W WCF była to możliwość, a nie obowiązek.

Dla hodowców ma to znaczenie przy analizie rodowodów. Brak kodu 63 w starszym rodowodzie FIFe nie wyklucza, że u przodka występowała heterochromia. Sam zapis EMS nie potwierdza też obecności ani braku określonego wariantu DBE.

Zmiana nie tworzy nowych kodów koloru oczu. Szczegółowy sposób ich używania należy sprawdzać w przepisach FIFe obowiązujących przy rejestracji.

9. Jak odczytywać pełne oznaczenia EMS? Przykłady po polsku i angielsku

Od najprostszego kodu do bardziej rozbudowanego

Przyjrzyjmy się, jak kolejne liczby doprecyzowują opis tego samego koloru podstawowego.

Poniższe przykłady pokazują, jak łączyć oznaczenia i odczytywać kody EMS sfinksów.

10. Czego nie używamy dla sfinksów?

Nie przepisujemy całego słownika FIFe bez filtrowania według rasy. W uznanych odmianach SPH nie stosujemy kodów srebra s, złota y, wariantów cieniowania 11 i 12, odrębnych kodów pręgowania 22–25 ani właściwych innym rasom oznaczeń 04 (mitted) czy 05 (snowshoe). Nie dodajemy też kodów uszu, ogona lub długości włosa przypisanych innym rasom.

To, że jakiś kod istnieje w ogólnym EMS, nie oznacza, że można go dopisać do sfinksa. Rozstrzygająca jest tabela odmian SPH.

12. Co robić, gdy kolor budzi wątpliwości?

Hodowca określa umaszczenie kociąt podczas zgłaszania miotu do rejestracji. Zdarza się jednak, że wraz z dorastaniem kota zmienia się jego wybarwienie i pojawiają się wątpliwości, czy kolor wpisany do rodowodu jest prawidłowy. W takiej sytuacji można zgłosić kota do oceny koloru na wystawie. W FIFe służy do tego klasa 13c (determination class), w której ocenę przeprowadzają dwaj sędziowie. W WCF przewidziano klasę 18 (colour determination), dostępną dla kotów od ukończenia trzech miesięcy. Prawidłowe określenie koloru ma znaczenie zarówno w dokumentacji hodowlanej, jak i podczas wystaw, ponieważ sfinksy oceniane są w grupach kolorystycznych zgodnie z zasadami danej federacji.

13. Dlaczego warto znać EMS?

Znajomość EMS ułatwia odczytywanie rodowodów, opisywanie umaszczeń kociąt i rozumienie oznaczeń stosowanych na wystawach. Kilka liter i liczb wystarcza, aby przekazać szczegółowy opis umaszczenia hodowcom z różnych krajów.

Ten artykuł wyjaśnia, jak odczytywać kolory i ich oznaczenia. Sposób ich dziedziczenia omawiam osobno w poradniku „Dziedziczenie kolorów u sfinksów kanadyjskich”.

Źródła

• FIFe, EMS System. Oficjalny wykaz oznaczeń kolorów, bieli, pręgowania, point i oczu.
• FIFe, EMS System, zasady stosowania kodów (instrukcja z 2025 roku).
• FIFe, standardy ras i wykaz odmian kolorystycznych SPH.
• FIFe, General Assembly 2026: Decision Minutes oraz Summary of Changes 2027.