PORADNIK AGGIO CAT*PL

Kastracja kociąt przed wydaniem. Dlaczego w Aggio Cat*PL to odpowiedzialność hodowcy?

Co mówią badania o kastracji przed dojrzewaniem płciowym, jakie korzyści daje zabieg i dlaczego w naszej hodowli odbywa się on jeszcze przed przeprowadzką kocięcia do nowej rodziny?

Czy trzymiesięczne kocię jest zbyt młode na kastrację? Czy zabieg wykonany przed osiągnięciem dojrzałości płciowej może negatywnie wpłynąć na rozwój kota? Czy zwiększa ryzyko chorób układu moczowego? A może lepiej poczekać do szóstego miesiąca życia albo do pierwszej rui?

Wokół kastracji kotów narosło wiele przekonań, które nie zawsze znajdują potwierdzenie w badaniach naukowych. Część z nich wynika z dawnych zaleceń, a część z przenoszenia doświadczeń dotyczących psów na koty. Tymczasem kot nie jest małym psem. Fizjologia rozrodu, tempo dojrzewania i niektóre następstwa usunięcia gonad różnią się u tych gatunków. Warto zatem oddzielić potwierdzone korzyści zdrowotne od obaw i wyjaśnić, dlaczego moment wykonania kastracji ma znaczenie.

Kastracja pediatryczna, wczesna, w hodowli i tradycyjna. Czym się różnią?

W dyskusjach o kastracji często spotykamy różne określenia używane zamiennie. Warto je rozróżnić, ponieważ zabieg u siedmiotygodniowego kocięcia i operacja u kota mającego prawie cztery miesiące dotyczą pacjentów na innych etapach rozwoju.

Określenie	Wiek lub etap
Kastracja pediatryczna	W węższym ujęciu około 7.–8. tygodnia życia
Wczesna kastracja	Zwykle około 3.–5,5. miesiąca życia, przed dojrzałością płciową
Kastracja w hodowli	Przed przekazaniem kocięcia nowemu opiekunowi, niezależnie od dokładnego wieku
Kastracja tradycyjna	Najczęściej około 6.–9. miesiąca życia

Granice tych kategorii nie są identyczne we wszystkich opracowaniach. W części publikacji pojęcie kastracji pediatrycznej obejmuje szerszy przedział wieku. „Kastracja w hodowli” nie jest natomiast odrębną kategorią medyczną. Określa organizację opieki nad kocięciem oraz to, kto odpowiada za przeprowadzenie i następstwa zabiegu.

Dlaczego warto wykastrować kota przed osiągnięciem dojrzałości płciowej?

Koty mogą dojrzewać znacznie wcześniej, niż spodziewają się ich opiekunowie. U niektórych kotek pierwsza ruja pojawia się już około czwartego miesiąca życia. Moment dojrzewania zależy między innymi od rasy, predyspozycji genetycznych, kondycji, pory roku i warunków utrzymania. Kocury również mogą stosunkowo wcześnie zacząć znaczyć moczem, wykazywać pobudzenie seksualne lub podejmować próby krycia.

Kastracja przed dojrzewaniem zapobiega nieplanowanemu rozrodowi i ogranicza prawdopodobieństwo pojawienia się części zachowań związanych z hormonami płciowymi. Ma to znaczenie również dlatego, że niektóre zachowania, zwłaszcza znaczenie moczem, mogą z czasem utrwalić się jako nawyk i nie zawsze całkowicie ustępują po kastracji dorosłego kota. Jeszcze ważniejsze są korzyści zdrowotne.

Kastracja a profilaktyka chorób hormonozależnych

Hormony płciowe uczestniczą nie tylko w procesach rozrodu. Oddziałują także na określone narządy i tkanki, a długotrwała ekspozycja na ich działanie może sprzyjać rozwojowi niektórych chorób.

Nowotwory gruczołu mlekowego

To jeden z najważniejszych argumentów przemawiających za kastracją kotek przed osiągnięciem dojrzałości płciowej. U kotów zdecydowana większość nowotworów gruczołu mlekowego ma charakter złośliwy. Są to często nowotwory agresywne, mogące dawać przerzuty do innych narządów.

W badaniu Overley i współautorów wykazano, że kastracja przed ukończeniem szóstego miesiąca życia wiązała się z około 91-procentowym zmniejszeniem ryzyka raka gruczołu mlekowego w porównaniu z kotkami niekastrowanymi. To bardzo duża korzyść profilaktyczna, choć nie oznacza całkowitego wyeliminowania ryzyka. Z tego powodu celowe oczekiwanie na pierwszą ruję u kotki nieprzeznaczonej do rozrodu nie znajduje uzasadnienia w profilaktyce tego nowotworu.

Choroby jajników i macicy

Całkowite usunięcie jajników eliminuje możliwość rozwoju ich torbieli i nowotworów. Zapobiega także naturalnym cyklom hormonalnym, które mogą sprzyjać rozwojowi ropomacicza, czyli poważnej choroby macicy związanej z oddziaływaniem hormonów i zakażeniem bakteryjnym.

Usunięcie samych jajników skutecznie zapobiega typowemu ropomaciczu u zdrowej kotki. Jeżeli podczas operacji usunięta zostaje również macica, choroba nie może rozwinąć się w jej usuniętej części. Rzadkie wyjątki mogą dotyczyć między innymi pozostawionej czynnej tkanki jajnikowej lub kikuta macicy.

Choroby jąder

U kocurów usunięcie jąder eliminuje możliwość rozwoju nowotworów tych narządów. Kastracja ogranicza również zachowania rozrodcze, w tym poszukiwanie samic, rywalizację i walki, a tym samym część związanego z nimi ryzyka urazów oraz zakażeń. Nie stanowi jednak całkowitej ochrony przed wszystkimi chorobami hormonozależnymi i nie zastępuje prawidłowego żywienia, odpowiednich warunków życia ani kontroli weterynaryjnych.

Czy wczesna kastracja wpływa na wzrost i rozwój kota?

Jedną z najczęstszych obaw jest przekonanie, że usunięcie gonad przed dojrzewaniem płciowym zahamuje wzrost i spowoduje, że kot pozostanie mniejszy lub słabiej rozwinięty. Badania nie potwierdzają takiego mechanizmu. Hormony płciowe uczestniczą w procesie dojrzewania i zamykania chrząstek wzrostowych kości. Ich usunięcie może opóźnić ten proces, co oznacza, że niektóre kości długie mogą rosnąć nieco dłużej. Nie jest to jednak równoznaczne z zahamowaniem wzrostu ani z nieprawidłowym rozwojem całego szkieletu.

Opóźnienie zamykania chrząstek wzrostowych obserwowano zarówno u kotów kastrowanych bardzo wcześnie, jak i u zwierząt poddanych zabiegowi później, ale przed zakończeniem dojrzewania szkieletowego. Nie wykazano przekonująco, że kastracja około trzeciego miesiąca życia sama w sobie prowadzi do większej częstości złamań niż zabieg wykonywany później, choć nie wszystkie możliwe zależności ortopedyczne zostały ostatecznie wyjaśnione.

Czy wczesna kastracja powoduje zwężenie cewki moczowej kocurów?

Przez lata powtarzano, że kocur wykastrowany przed osiągnięciem dojrzałości płciowej nie rozwinie prawidłowej średnicy cewki moczowej, przez co będzie bardziej narażony na jej niedrożność. Badania porównujące kocury kastrowane w różnym wieku nie wykazały jednak, aby wczesna kastracja powodowała istotne zwężenie cewki moczowej. Nie ma więc podstaw do odkładania zabiegu wyłącznie z obawy, że cewka musi najpierw „dorosnąć”.

Warto rozróżnić budowę cewki moczowej od przyczyn chorób dolnych dróg moczowych. FLUTD obejmuje różne schorzenia, w których rozwoju znaczenie mogą mieć między innymi stres, nawodnienie, dieta, masa ciała, aktywność i predyspozycje osobnicze. Nie należy utożsamiać samego faktu kastracji z wiekiem, w którym została przeprowadzona.

Czy młode kocię bezpiecznie znosi znieczulenie i operację?

Każda operacja wykonywana w znieczuleniu ogólnym wiąże się z pewnym ryzykiem. U kociąt szczególne znaczenie mają odpowiednie przygotowanie do zabiegu, zapobieganie wychłodzeniu i hipoglikemii, dobór leków oraz monitorowanie parametrów życiowych. Młode zwierzęta mają mniejsze rezerwy energetyczne i szybciej tracą ciepło, dlatego nie można automatycznie stosować wobec nich wszystkich zasad przygotowania do znieczulenia przeznaczonych dla dorosłych kotów.

Badania nad kastracją przed osiągnięciem dojrzałości płciowej wskazują, że u prawidłowo zakwalifikowanych kociąt zabieg może być wykonywany bezpiecznie. Mniejsze narządy rozrodcze, krótszy czas niektórych procedur i szybkie gojenie mogą stanowić dodatkowe korzyści. Nie oznacza to jednak, że sam młody wiek gwarantuje brak powikłań. Najważniejsze pozostają doświadczenie zespołu weterynaryjnego, właściwy protokół anestezjologiczny i odpowiednia opieka pooperacyjna.

Kastracja kocura a operacja kotki

Choć w obu przypadkach mówimy o kastracji, nie są to procedury o jednakowym stopniu inwazyjności. U kocurów jądra znajdują się poza jamą brzuszną, dlatego ich usunięcie jest zazwyczaj stosunkowo krótkim zabiegiem chirurgicznym. U kotek konieczne jest usunięcie jajników, a zależnie od wybranej techniki również macicy. W klasycznej metodzie oznacza to otwarcie jamy brzusznej, a więc przeprowadzenie bardziej rozległej operacji.

W obu przypadkach niezbędne są odpowiednie znieczulenie, kontrola bólu i obserwacja po zabiegu. U kotek szczególnego znaczenia nabiera nadzór nad gojeniem rany operacyjnej. Nawet gdy młode zwierzę bardzo szybko wraca do normalnego zachowania, nie oznacza to jeszcze, że tkanki całkowicie się zagoiły. Dlatego tak istotne jest zapewnienie spokojnej rekonwalescencji pod opieką osoby przygotowanej do obserwowania zwierzęcia po operacji.

Dlaczego odpowiedzialność za kastrację powinna spoczywać na hodowcy?

Prowadzenie hodowli nie polega wyłącznie na doprowadzeniu do narodzin kociąt i znalezieniu im nowych rodzin. Hodowca odpowiada za dobór rodziców, badania zdrowotne, żywienie, profilaktykę, socjalizację oraz przygotowanie kociąt do samodzielnego życia. W naszej ocenie powinien również wziąć odpowiedzialność za kastrację tych zwierząt, które nie są przeznaczone do dalszego rozrodu.

Odłożenie operacji do czasu po sprzedaży oznacza, że przyszły właściciel musi samodzielnie zorganizować zabieg, pokryć jego koszt i zapewnić opiekę pooperacyjną. To na nim spoczywa również obowiązek reagowania w przypadku ewentualnych komplikacji. Nie zakładamy, że każdy hodowca wydający niekastrowane kocięta kieruje się wyłącznie chęcią uniknięcia kosztów. Przyczyny mogą być różne, w tym indywidualne przeciwwskazania weterynaryjne. Jednak w przypadku zdrowych kociąt przeznaczonych wyłącznie do towarzystwa uważamy, że przekazywanie tego obowiązku nabywcy nie jest najlepszym rozwiązaniem.

A co z kotami przeznaczonymi do hodowli?

Kocięta sprzedawane z prawami hodowlanymi stanowią odrębną kategorię. Zachowanie ich płodności jest elementem świadomie zaplanowanego programu hodowlanego. Nie należy jednak mylić sprzedaży kota hodowlanego z wydaniem niekastrowanego kocięcia przeznaczonego wyłącznie do towarzystwa. W Aggio Cat*PL ten podział jest jednoznaczny: koty przeznaczone do rozrodu mogą być sprzedawane z prawami hodowlanymi na odrębnych warunkach, natomiast wszystkie kocięta sprzedawane na kolanka są kastrowane przed opuszczeniem hodowli.

Kocię ma być gotowe do kochania

Nowy opiekun powinien móc skoncentrować się na poznawaniu kocięcia, budowaniu relacji i zapewnieniu mu bezpiecznego domu. Nie musi mieć doświadczenia w opiece nad zwierzęciem po operacji ani wiedzieć, jak przygotować kota do znieczulenia i kontrolować gojenie. Oczywiście opieka nad kotem zawsze wiąże się z wieloma obowiązkami, ale planowa kastracja zwierzęcia nieprzeznaczonego do rozrodu nie powinna być jednym z pierwszych zadań przekazywanych nabywcy przez hodowcę.

Kocię opuszczające naszą hodowlę ma być zdrowe, odpowiednio zsocjalizowane, przygotowane do życia w rodzinie i gotowe do kochania. Nie do kolejnej zaplanowanej operacji.

Podsumowanie

Kastracja przed osiągnięciem dojrzałości płciowej jest uznaną praktyką weterynaryjną. Dostępne badania potwierdzają jej istotne korzyści zdrowotne, szczególnie w ograniczaniu ryzyka nowotworów gruczołu mlekowego u kotek oraz zapobieganiu chorobom narządów rozrodczych i nieplanowanym ciążom. Nie potwierdzono popularnego przekonania, że wczesna kastracja hamuje wzrost kota albo powoduje zwężenie cewki moczowej kocurów.

Podobnie jak każda operacja, wymaga ona indywidualnej kwalifikacji, właściwego znieczulenia i profesjonalnej opieki pooperacyjnej. Dla nas równie ważna jak wiedza medyczna pozostaje odpowiedzialność hodowlana. Skoro decydujemy o rozmnażaniu kotów, powinniśmy zadbać również o to, aby kocięta nieprzeznaczone do rozrodu trafiły do nowych rodzin już po kastracji, bez przenoszenia kosztów i ryzyka operacji na przyszłych opiekunów.

Źródła i literatura

Kijek K., Rozród kotów. Wprowadzenie, materiały szkoleniowe Centrum Szkoleń Animalia, 2020.
Niżański W., Ochota M., Implikacje wczesnej gonadektomii, materiały szkoleniowe Educatsja, 2020.
Romagnoli S. i wsp., WSAVA Guidelines for the Control of Reproduction in Dogs and Cats, Journal of Small Animal Practice, 2024.
Spain C.V., Scarlett J.M., Houpt K.A., Long-term risks and benefits of early-age gonadectomy in cats, Journal of the American Veterinary Medical Association, 2004.
Overley B. i wsp., Association between ovariohysterectomy and feline mammary carcinoma, Journal of Veterinary Internal Medicine, 2005.
Root M.V. i wsp., badania dotyczące wieku kastracji, zamykania chrząstek wzrostowych oraz rozwoju układu moczowo-płciowego kotów, 1996–1997.

Materiał informacyjny. O kwalifikacji do operacji i postępowaniu medycznym decyduje lekarz weterynarii.