PORADNIK AGGIO CAT*PL

Poradnik · Zdrowie i profilaktyka

HCM u sfinksów. Dlaczego regularne echo serca jest tak ważne?

W tym artykule

HCM (kardiomiopatia przerostowa) to choroba mięśnia sercowego, która może rozwijać się u kota przez długi czas bez widocznych objawów. Sfinksy należą do ras, u których należy traktować ją szczególnie poważnie. Dlatego dobre samopoczucie kota, prawidłowe osłuchiwanie serca, a nawet wcześniejszy prawidłowy wynik badania nie zwalniają z kolejnych kontroli.

Najważniejsze w skrócie

Echo serca jest podstawowym badaniem służącym do rozpoznawania i monitorowania HCM.
Brak szmeru nie wyklucza choroby. Kot z HCM może zachowywać się całkowicie normalnie.
ALMS1 nie jest potwierdzonym markerem HCM u sfinksów. Kolejne badania nie potwierdziły jego przydatności w ocenie ryzyka choroby.
Aktualne echo rodziców ma znaczenie. W odpowiedzialnej hodowli powinno być wykonywane co najmniej raz w roku.

Co właściwie dzieje się z sercem przy HCM?

Zdrowe serce nie tylko kurczy się, aby pompować krew, lecz także musi swobodnie rozluźniać się i napełniać pomiędzy skurczami. W HCM mięsień lewej komory ulega pogrubieniu, a jej ściany mogą stawać się mniej podatne na rozkurcz. W efekcie napełnianie komory krwią jest utrudnione i może rosnąć ciśnienie w lewym przedsionku.

U części kotów choroba pozostaje przez wiele lat bezobjawowa. U innych dochodzi do powiększenia lewego przedsionka, niewydolności serca lub powstania zakrzepu, który może zablokować przepływ krwi do kończyn. HCM nie oznacza automatycznie krótkiego życia, ale wymaga indywidualnej oceny ryzyka.

Warto też odróżnić HCM od innych chorób serca. Nie każdy szmer, wada zastawkowa czy wrodzona nieprawidłowość budowy serca oznacza kardiomiopatię przerostową.

HCM jest najczęściej rozpoznawaną chorobą serca u kotów. Jej przyczyny nie zostały w pełni poznane, ale zwiększona częstość zachorowań w niektórych rasach i rodzinach oraz odkrycie wariantów genetycznych związanych z HCM u maine coonów i ragdolli wskazują, że dziedziczność odgrywa ważną rolę. Nie oznacza to jednak, że istnieje jeden uniwersalny test genetyczny dla wszystkich ras. U sfinksów szczególnego znaczenia nabierają regularne badania serca oraz informacje o stanie zdrowia krewnych.

Nawet jeśli rodzice kocięcia mają prawidłowe wyniki badań serca, nie można całkowicie wykluczyć rozwoju HCM u ich potomstwa w późniejszym wieku. HCM może zostać rozpoznane dopiero u kilkuletniego kota, mimo wcześniejszych prawidłowych wyników echo serca. Sam wiek, w którym wykryto chorobę, nie pozwala ustalić jej przyczyny ani potwierdzić dziedzicznego podłoża.

Nie każde pogrubienie ściany serca jest HCM. Podobne zmiany mogą być spowodowane na przykład nadciśnieniem lub nadczynnością tarczycy, zwłaszcza u starszych kotów. Dlatego ustalenie rozpoznania i możliwych przyczyn wymaga odpowiedniej diagnostyki.

Dlaczego regularne badania serca są ważne u sfinksów?

HCM występuje zarówno u kotów nierasowych, jak i rasowych. Do ras o zwiększonym ryzyku tej choroby, poza sfinksami, należą między innymi ragdolle, maine coony i koty brytyjskie. W badaniu opublikowanym w 2024 roku obserwowano 55 pozornie zdrowych sfinksów z Nowej Zelandii, a u części powtórzono echo po około dwóch latach. HCM rozpoznano ostatecznie u 40% badanych kotów. Wynik ten wskazuje na potrzebę regularnej kontroli, ale nie można go traktować jako częstości zachorowań u wszystkich sfinksów.

U trzech kotów z tej grupy, które zmarły z powodu niewydolności serca, w badaniu pośmiertnym stwierdzono rozległe niedokrwienie lub zawał mięśnia sercowego. Tak mała liczba przypadków nie pozwala uznać zawału za typową przyczynę śmierci sfinksów z HCM. Choroba może ujawnić się dopiero w dorosłym wieku, więc prawidłowe echo u młodego kota nie oznacza, że nie zachoruje on później. Z tego powodu liczą się regularne badania oraz historia zdrowotna rodziców i starszych krewnych.

Echo serca: co bada kardiolog?

Echokardiografia, czyli USG serca, pozwala dokładnie obejrzeć jego budowę i ocenić pracę w czasie rzeczywistym. Lekarz mierzy grubość ścian i wielkość jam serca, sprawdza kurczenie oraz rozkurcz mięśnia, a dzięki badaniu dopplerowskiemu ocenia również przepływ krwi. To podstawowe badanie służące rozpoznawaniu HCM u kotów. Kardiolog analizuje między innymi:

grubość ściany lewej komory i przegrody międzykomorowej oraz to, czy pogrubienie jest równomierne;
wielkość lewego przedsionka, szczególnie istotną dla oceny ryzyka powikłań;
pracę zastawek i przepływ krwi, w tym możliwość dynamicznego zwężenia drogi odpływu z lewej komory;
czynność serca jako całości, z uwzględnieniem obrazu klinicznego i poprzednich badań.

W opisie możesz zobaczyć skróty takie jak IVSd, LVPWd/LVFWd, LA/Ao albo SAM. To elementy pełnej oceny, a nie niezależne „testy dodatni/ujemny”.

Słowniczek pojęć i skrótów z badania echo sercaIVSd, LVPWd, LA/Ao, LVOT, SAM i inne. Kliknij, aby poznać ich znaczenie.

Oznaczenia mogą nieznacznie różnić się między pracowniami. Zwykle końcówka d oznacza pomiar w rozkurczu (ang. diastole), a s w skurczu (ang. systole). Poniższe objaśnienia pomagają czytać opis badania, ale nie służą do samodzielnego rozpoznawania HCM.

Budowa serca i pomiary grubości ścian

IVS: Przegroda międzykomorowa, czyli ściana oddzielająca lewą i prawą komorę.
IVSd / IVSs: Grubość przegrody międzykomorowej pod koniec rozkurczu (d) / skurczu (s).
LVPW / LVFW: Tylna, nazywana również wolną, ściana lewej komory.
LVPWd / LVFWd / PWd: Grubość tylnej (wolnej) ściany lewej komory w rozkurczu. Różne pracownie mogą stosować różne nazwy.
LVPWs / LVFWs: Grubość tylnej (wolnej) ściany lewej komory w skurczu.
LV: Lewa komora serca.
LVIDd / LVIDs: Wewnętrzny wymiar lewej komory odpowiednio w rozkurczu i skurczu.
LA / Ao: Lewy przedsionek / aorta (główna tętnica wychodząca z serca).
LA/Ao: Stosunek wielkości lewego przedsionka do średnicy aorty; pomaga ocenić, czy przedsionek jest powiększony.
LAA: Uszko lewego przedsionka, którego przepływ krwi bywa istotny przy ocenie ryzyka zakrzepów.

Czynność serca i przepływy

FS% / LV FS%: Skracanie frakcyjne lewej komory. Informuje o procentowej zmianie jej wymiaru podczas skurczu.
EF: Frakcja wyrzutowa. Szacowany procent objętości krwi wypompowanej z komory podczas jednego skurczu.
LA FS%: Skracanie frakcyjne lewego przedsionka; jeden z parametrów jego czynności.
LVOT / RVOT: Droga odpływu krwi odpowiednio z lewej komory do aorty / z prawej komory do tętnicy płucnej.
DLVOTO / DRVOTO: Dynamiczne zwężenie drogi odpływu odpowiednio z lewej / prawej komory. Może wywoływać szmer.
SAM: Skurczowy ruch przedniego płatka zastawki mitralnej w stronę przegrody. Może towarzyszyć zwężeniu drogi odpływu z lewej komory.
E/A: Stosunek dwóch prędkości napływu krwi przez zastawkę mitralną; jeden z elementów oceny napełniania komory.
IVRT: Czas relaksacji izowolumetrycznej, czyli krótki etap rozluźniania lewej komory przed jej napełnianiem.

Dodatkowe oznaczenia spotykane w opisie

TDI: Doppler tkankowy: metoda pomiaru prędkości ruchu mięśnia sercowego.
SEC: Spontaniczny kontrast echokardiograficzny, potocznie „dym” w przedsionku; może sugerować zastój przepływu krwi.
MR: Niedomykalność zastawki mitralnej (dwudzielnej).
NT-proBNP: Marker uwalniany w związku z obciążeniem mięśnia sercowego; jest badaniem pomocniczym, a nie zamiennikiem echo.

Jeżeli na wyniku widnieje skrót „VWD” lub inne nietypowe oznaczenie, należy odczytać go w kontekście danego aparatu i pełnej nazwy pomiaru. Pojedyncze wartości nie zastępują interpretacji całej echokardiografii przez lekarza.

Czy każda ściana grubsza niż 5,5 mm oznacza HCM? Nie. Grubość należy interpretować w kontekście masy ciała, wieku, nawodnienia, techniki pomiaru, obrazu pozostałych struktur i innych możliwych przyczyn przerostu. Wytyczne ACVIM wskazują, że u wielu kotów prawidłowa ściana lewej komory ma poniżej 5 mm, a wartość 6 mm lub więcej budzi wyraźne podejrzenie przerostu. Wyniki pośrednie wymagają szczególnie uważnej interpretacji. Nie należy stawiać rozpoznania na podstawie jednej liczby.

Ważne jest również sprawdzenie, czy pogrubienie ścian serca nie wynika z innych chorób, przede wszystkim nadciśnienia tętniczego lub, u starszych kotów, nadczynności tarczycy. W diagnostyce pomocne bywają także badania krwi: NT-proBNP i troponina sercowa I (cTnI). NT-proBNP to fragment białka uwalnianego, gdy ściany serca są nadmiernie rozciągane lub obciążone. Może pomóc wykryć bardziej zaawansowaną chorobę serca albo ustalić, czy trudności z oddychaniem mają przyczynę kardiologiczną. Prawidłowy wynik nie wyklucza jednak łagodnego lub wczesnego HCM. Troponina I jest białkiem uwalnianym do krwi przy uszkodzeniu komórek mięśnia sercowego. Jej zwiększone stężenie może dostarczać informacji o uszkodzeniu mięśnia i rokowaniu, a w niektórych sytuacjach pomaga odróżnić kardiologiczną przyczynę duszności od innych przyczyn. Żaden z tych markerów nie rozpoznaje samodzielnie HCM ani nie zastępuje badania echo.

Dlaczego kardiolog pyta o biegunkę, wymioty lub odwodnienie? Utrata płynów może zmniejszyć wypełnienie komór serca, przez co w badaniu ultrasonograficznym ich ściany wyglądają na grubsze. Jest to tzw. pseudoprzerost, który może przypominać HCM, choć nie oznacza rzeczywistego zwiększenia masy mięśnia sercowego. Dlatego lekarz powinien znać aktualny stan zdrowia kota, stosowane leki i problemy z nawodnieniem. Przy planowym badaniu przesiewowym może zalecić jego przełożenie do czasu powrotu kota do zdrowia.

A co, jeśli lekarz usłyszy szmer? Szmer jest powodem do dalszej diagnostyki, ale sam w sobie nie oznacza HCM. U kotów może wynikać z różnych zaburzeń przepływu krwi, a niekiedy także z dynamicznego zwężenia drogi odpływu z prawej komory (DRVOTO), obserwowanego również u kotów bez strukturalnej choroby serca. Z kolei w HCM może występować dynamiczne zwężenie drogi odpływu z lewej komory (DLVOTO), często związane z ruchem przedniego płatka zastawki mitralnej (SAM). To badanie echo z oceną dopplerowską pozwala ustalić, skąd bierze się szmer i czy współistnieje choroba mięśnia sercowego.

Co oznacza wynik echo? Nie tylko grubość ścian

Dwie kotki mogą mieć podobny pomiar grubości mięśnia sercowego, ale zupełnie inne rokowanie. Dla kardiologa znaczenie ma nie tylko obecność przerostu, lecz także to, jak serce się napełnia, czy lewy przedsionek jest powiększony i czy występują cechy zwiększonego ryzyka zakrzepów lub niewydolności serca. Dlatego pojęcie „HCM” nie jest równoznaczne z rozpoznaniem zaawansowanej choroby.

Stadia choroby według ACVIM

Stadium A: kot jest obciążony czynnikami ryzyka, ale w badaniach nie stwierdza się kardiomiopatii. W tym stadium może znajdować się zdrowy krewny kota z HCM.
Stadium B1: chorobę widać w badaniu serca, ale kot nie ma objawów, a ryzyko bliskich powikłań jest oceniane jako niewielkie.
Stadium B2: kot nadal może wyglądać na całkowicie zdrowego, lecz wyniki wskazują na większe ryzyko niewydolności serca lub zatorowości. Szczególnie ważna jest wielkość i czynność lewego przedsionka.
Stadium C: wystąpiły już objawy niewydolności serca lub powikłanie zakrzepowo-zatorowe, nawet jeśli leczenie pozwoliło je opanować.
Stadium D: niewydolność serca jest oporna na standardowe postępowanie.

W praktyce: wynik „HCM, bez objawów” nie mówi jeszcze wszystkiego. Warto zapytać kardiologa, jakie jest obecne stadium choroby, czy lewy przedsionek jest prawidłowy oraz kiedy należy wykonać kolejne echo. Tego podziału nie należy stosować samodzielnie na podstawie pojedynczych wartości zapisanych w opisie.

Badania w hodowli: jaki standard powinien obowiązywać?

Echo serca u sfinksa hodowlanego należy wykonywać co najmniej raz w roku. Pierwsze badanie planuje się po ukończeniu 12 miesięcy i przed rozpoczęciem rozrodu. Przy kolejnym kryciu kot powinien mieć aktualny wynik badania, nie starszy niż 12 miesięcy. Jeżeli w rodzinie występowało HCM, wcześniejszy wynik był niejednoznaczny lub kardiolog widzi inne wskazania, badania mogą być potrzebne częściej, nawet co sześć miesięcy.

Dlaczego to takie ważne? HCM może ujawnić się dopiero po latach prawidłowych wyników i nie zawsze daje zauważalne objawy. Echo wykonane pięć lat temu dokumentuje stan serca sprzed pięciu lat, a nie jego dzisiejszą kondycję. Warto przechowywać kolejne opisy badań i analizować również zdrowie rodziców, rodzeństwa oraz starszych potomków kotów hodowlanych.

Co zmieni się w FIFe od 1 stycznia 2027 roku?

Podczas Zgromadzenia Generalnego FIFe w maju 2026 roku przyjęto nowy przepis § 6.26. Od 1 stycznia 2027 roku każdy sfinks przed pierwszym wykorzystaniem w hodowli FIFe będzie musiał mieć co najmniej jedno badanie USG serca bez stwierdzonych nieprawidłowości, wykonane przez uprawnionego specjalistę kardiologii weterynaryjnej. Przepis dotyczy również hodowli należących do FPL.

To ważny krok, lecz należy odróżnić obowiązek regulaminowy od dobrej praktyki. FIFe wymaga na tym etapie jednego badania przed rozpoczęciem rozrodu, a nie corocznego powtarzania echo. Odpowiedzialny hodowca nie powinien poprzestawać na minimum regulaminowym, ponieważ wynik pozostaje miarodajny dla stanu serca w dniu badania, a nie na całe życie.

O co warto zapytać przed zakupem kocięcia?

Poproś o okazanie aktualnych opisów echo serca matki i ojca kocięcia. Sprawdź datę badania oraz identyfikację badanego kota. W chwili krycia wynik każdego z rodziców powinien być nie starszy niż rok. Warto zapytać również o badania wykonywane we wcześniejszych latach i o zdrowie starszych krewnych.

Jeżeli hodowca unika pokazania wyników, nie potrafi podać daty badania albo przedstawia jedno odległe w czasie echo jako dowód zdrowia serca na całe życie, potraktuj to jako poważny sygnał ostrzegawczy. Lepiej zrezygnować z zakupu niż przyjmować zapewnienia, których nie da się zweryfikować.

W Aggio Cat*PL regularnie badamy serca kotów hodowlanych, a częstotliwość kontroli dostosowujemy także do wieku, historii rodzinnej oraz wskazań kardiologa. Uważam, że transparentna historia badań jest ważniejsza niż pojedyncze zapewnienie „kot jest zdrowy”.

ALMS1: dlaczego test DNA nie spełnił oczekiwań hodowców?

Przez pewien czas hodowcy sfinksów wiązali duże nadzieje z odkryciem wariantu genu ALMS1. Liczono, że badanie DNA pozwoli identyfikować koty szczególnie narażone na HCM, a dzięki temu skuteczniej ograniczać występowanie choroby w rasie.

Kolejne badania naukowe nie potwierdziły jednak istotnego związku badanego wariantu ALMS1 z rozpoznawaniem HCM u sfinksów. W badaniu z Nowej Zelandii z 2024 roku wariant występował u około 71% badanych kotów, niezależnie od obecności choroby. Podobne wnioski przyniosło badanie populacji sfinksów w Tajlandii opublikowane w 2026 roku.

Choć niektóre laboratoria nadal oferują test ALMS1 jako badanie związane z HCM u sfinksów, obecny stan wiedzy nie potwierdza jego przydatności w przewidywaniu wystąpienia tej choroby ani w podejmowaniu decyzji hodowlanych. Samo oznaczenie ALMS1 nie powinno być prezentowane jako dowód zdrowia serca czy jako miara jakości prowadzonej hodowli.

Historia ALMS1 pokazuje, dlaczego wyniki badań genetycznych należy interpretować w świetle kolejnych niezależnych publikacji. Związek zaproponowany we wcześniejszych badaniach nie stał się wiarygodnym narzędziem przesiewowym u sfinksów. Nie wolno na tej podstawie klasyfikować kociąt jako „wolnych od HCM” ani podejmować decyzji hodowlanych wyłącznie według tego wariantu DNA.

Nie przekreśla to dziedzicznego charakteru HCM. Oznacza jedynie, że dla sfinksów nie dysponujemy obecnie wiarygodnym testem DNA pozwalającym określić indywidualne ryzyko tej choroby. Podstawą odpowiedzialnej profilaktyki pozostają regularne badania echokardiograficzne oraz znajomość historii zdrowotnej całych rodzin kotów.

Czy kot może chorować, choć nie ma żadnych objawów?

Tak. Wczesne lub umiarkowane HCM często nie daje sygnałów, które opiekun mógłby zauważyć. Niektóre koty nie mają również słyszalnego szmeru. Dlatego samo osłuchiwanie serca podczas rutynowej wizyty nie jest odpowiednikiem badania echo.

Jeżeli pojawi się gorsza tolerancja wysiłku, nietypowe chowanie się, spadek apetytu, osłabienie lub omdlenie, potrzebna jest ocena weterynaryjna. Objawy te mogą mieć wiele przyczyn, nie tylko kardiologicznych.

Sygnały alarmowe: kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Oddech z otwartym pyszczkiem, wyraźna duszność, wysiłek oddechowy lub sine błony śluzowe: natychmiastowa pomoc weterynaryjna.
Nagły, bolesny niedowład lub porażenie jednej albo obu tylnych kończyn: stan nagły, możliwy zator tętniczy.
Omdlenie, zapaść lub nagłe silne osłabienie: pilna konsultacja.

W domu można obserwować liczbę oddechów podczas spokojnego snu. U wielu zdrowych kotów wynosi ona około 15–30 na minutę. Utrzymujące się wartości powyżej 35 na minutę wymagają konsultacji; przy widocznej duszności nie należy liczyć oddechów ani czekać na poprawę, tylko natychmiast organizować pomoc.

Co oznacza rozpoznanie HCM dla kota?

Leczenie HCM zależy od stopnia zaawansowania choroby i stanu zdrowia kota. Nie każdy kot z rozpoznanym HCM wymaga natychmiastowego podawania leków. W niektórych przypadkach wystarczają regularne kontrole kardiologiczne, w innych konieczne jest leczenie dobrane do konkretnych zaburzeń i objawów. Trwają również badania nad nowymi metodami terapii.

Nie istnieje jedna dieta, suplement ani domowa metoda, które zapobiegają HCM. Prawidłowe żywienie, utrzymanie właściwej masy ciała i kontrolowanie innych chorób mają znaczenie dla ogólnego zdrowia kota, ale nie zastąpią badań serca.

Dalsze postępowanie zależy od stopnia zaawansowania choroby, rozmiaru lewego przedsionka, ewentualnych zaburzeń przepływu i ryzyka zakrzepowo-zatorowego. Kot bez objawów i kot z niewydolnością serca wymagają zupełnie innego planu opieki. Nie każde HCM oznacza konieczność natychmiastowego podawania leków.

Najczęstsze pytania

Czy prawidłowe echo rodziców daje gwarancję, że kocię nie zachoruje? Nie. Dobrze dokumentowana profilaktyka zmniejsza niepewność, ale nie pozwala udzielić gwarancji na całe życie potomstwa.

Czy HCM występuje tylko u kotów hodowlanych? Nie. Może zachorować również kot wykastrowany. Dla zdrowia kota nie ma znaczenia, czy uczestniczy w hodowli, czy jest domowym towarzyszem.

Czy kot bez szmeru na sercu jest zdrowy? Brak szmeru jest dobrą wiadomością, ale nie wyklucza HCM. Przy podejrzeniu choroby i w badaniach hodowlanych potrzebne jest echo.

Czy można jednorazowo wykonać echo i uznać temat za zamknięty? Nie. HCM może ujawnić się dopiero z wiekiem. W hodowli odpowiedzialnym standardem jest echo serca co najmniej raz do roku, mimo że od stycznia 2027 roku FIFe wymaga regulaminowo tylko jednego badania przed rozpoczęciem rozrodu.

Czy hodowca powinien okazać echo obojga rodziców? Tak. Przyszły opiekun powinien móc zobaczyć opisy badań z datami i identyfikacją kotów. W momencie krycia wynik nie powinien być starszy niż 12 miesięcy. Gdy hodowca odmawia udostępnienia takich informacji, warto poszukać innej hodowli.

Czy prawidłowy wynik NT-proBNP wyklucza HCM? Nie. Biomarker może pomagać w ocenie ryzyka lub diagnostyce, ale u części kotów z bezobjawowym HCM pozostaje prawidłowy. Rozstrzygające znaczenie ma echokardiografia.

Co warto zapamiętać?

Najlepszą ochroną przed przeoczeniem HCM jest świadoma, systematyczna profilaktyka. Nie chodzi o obietnicę, że żaden kot nigdy nie zachoruje. Chodzi o to, by jak najwcześniej wykryć nieprawidłowości, odpowiednio zareagować i podejmować odpowiedzialne decyzje dotyczące zdrowia zwierząt oraz hodowli.